"Hacettepe Üniversitesi Araştırma ve Yayın Etiği İlkeleri" okunarak, ilişikteki şekliyle kabulü uygun görüldü.
HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA ve YAYIN ETİĞİ İLKELERİ
I. GİRİŞ
II. ETİK, ARAŞTIRMA VE YAYIN ETİĞİ VE ETİK İLKE LER VE SORUMLULUKLAR
III. ETİK DIŞI DAVRANIŞLAR
I. GİRİŞ
Bilimsel ve sanatsal araştırmalar bilimsel gelişmenin, bilimsel gelişme de insanlığın bugün ulaştığı yaşam düzeyini daha da ileriye götürmesinin ana koşullarından biridir. Bilimsel araştırmalar bilgi üretmeyi, var olan bilgiyi sınayarak geliştirmeyi ve\veya karşılaşılan sorunları gidermeyi amaçlarlar. Her bilimsel araştırma sonucunda elde edilen bulguların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak ifade ve kanıtlarla desteklenerek yayınlanması ve tartışmaya açılması beklenir. Yayın, bilimsel araştırmanın son ve en önemli aşaması olup bilimsel araştırmanın ulaştığı sonuçların duyurulup tartışmaya açılmasını sağlar. Başkalarının bilgi ve değerlendirmelerine sunulmayan bir araştırmanın bilime ve insanlığa katkısından da söz edilemez. Yayınların bu işlevi yerine getirebilmesi ise herşeyden önce yayının kalitesine bağlıdır. Bunun tek ölçütü olmasa bile, yayının kalitesi araştırmanın kalitesinin de bir göstergesidir.
Bilim insanlarının ve sanatçılarının araştırmaları sonunda sundukları kavramsal, kuramsal ve deneysel sonuçlar veya bilgiler, onların en değerli mesleki varlıklarıdır. Öte yandan, bilim adamları sunduklarının sorumluğunu da taşırlar; çalışmalarının planlanmasından sunumuna kadar, yayınlanan çalışmaların her aşamasında yönteme ilişkin etik kurallara uygun davranıldığına ilişkin güvence vermiş sayılırlar. Bu nedenle, araştırmacıların gözetmeleri gereken etik ilkeleri tanımaları büyük önem taşır.
Araştırma ve yayın etiği, son yıllarda değişik bilimsel kuruluş ve komisyonların titizlikle irdeleyerek, karşılaşılan etik sorunları en aza indirmek ve saptanan etik ilkeleri araştırmacılara kazandırmak için yoğun çaba harcadıkları bir alandır. Yayın etiği konusunda TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Çalışma Esasları, Committee on Publication Ethics (COPE [1]) ve International Committee of Medical Journals Editors (ICMJE [2]) ve American Chemical Society (ACS [3]) tarafından yayınlanmış olan ilkeler de göz önüne alınarak, aşağıdaki ilkeler önerilmektedir.
II. ETİK, ARAŞTIRMA VE YAYIN ETİĞİ VE ETİK İLKE LER VE SORUMLULUKLAR
a. Etik
Etik, insanlar arası ilişkilerde yaşanan değer yargıları sorunlarını inceleyen ve bu konulara ilişkin bilgiler ortaya koyan bir alandır.
b. Araştırma ve Yayın Etiği
Bilimsel yayınların dürüstlük, açıklık, başkalarının fikirlerine ve yaratılarına saygı gibi temel ilkelere uygun biçimde yapılmasını sağlamayı amaçlayan ve bunun gerçekleşmesi için -kimi etik ilkeler geliştirme de içinde olmak üzere- çalışmalar yapan uygulamalı etik alanıdır.
c. Etik İlkeler
Bilim ve sanat insanlarının araştırmanın planlanması, yürütülmesi, sunulması ve yayınlanmasında aşağıdaki temel etik ilke ve standartlara göre davranmaları beklenir: ,
i. Araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve bulguların analizi sürecinde dürüstlük ve açıklık ilkelerine bağlı kalınması,
ii. Benzer araştırmaları yapan araştırmacıların ve sanatçıların fikir ve bulgularına saygılı olunması ve yayın aşamasında gerekli atıflarda bulunulması,
iii. Bilimsel araştırmanın ve yayının her aşamasında objektif olunması,
iiii. Sağlık Bakanlığı'nın insan üzerinde yapılan ilaç araştırmaları ile ilgili yönetmeliğine uygun davranılması,
iiiii. İyi klinik uygulamaları ilkelerine uygun davranılması.
Bilim insanı, bir araştırmacı olarak, yalnız kendisini değil, içinde bulunduğu veya kendisine bağlı araştırma grubunun tüm üyelerini de bilimsel araştırma ve yayında etik dışı davranışlarda bulunmamaları konusunda eğitmeli ve muhtemel girişimleri kesinlikle önlemelidir.
III. ETİK DIŞI DAVRANIŞLAR
Bilimsel araştırma, yayın ve sanatsal uygulama larda karşılaşılan aşağıdaki türden davranışlar Hacettepe Üniversitesi tarafından etik dışı olarak kabul edilmektedir:
I. Aşırmacılık ( Plagiarism ) :
1. Korsanlık ( Piracy ): Başka birisine ait yapıtı (yazılı, basılı ve elektronik ortamdaki yapıtı) sanatsal uygulamaları olduğu gibi alarak kendi adıyla sunmak,
2. Başka birisine ait yapıtın (yazılı, basılı ve elektronik ortamdaki yapıtın) bir bölümünü bilimsel yayın kurallarına uygun bir biçimde atıfta bulunmadan kendi yapıtı gibi sunmak,
3. Kaynak yapıta , sanatsal uygulamalara uygun ve kuşkuya yer bırakmayacak biçimde bilimsel yayın kurallarına uygun olarak göndermeler yapmadan, başkalarına ait düşü nce ,bulgu ve sanatsal uygulamaları kendisinmiş gibi sunmak,
4. Başkalarına ait düşünce, bulgu ve sanatsal uygulamaları bunların alıntı olduğunu apaçık biçimde gösterecek –örneğin çift tırnak içinde yazarak, metin içinde işaretleyerek, dipnotta ya da metnin sonunda kaynakçada belirterek- biçimde dile getirmeden sunmak,
5. Alıntı yapılan kaynağa ilişkin bilgi vermemek veya eksik bilgi vermek,
6. Yalnızca farklı kelimeler ve ifadeler kullanarak, kısmen değiştirerek başkalarına ait araştırma sonuçlarını ya da düşünceleri ve uygulamaları kendisininmiş gibi sunmak . ,
II. Uydurmacılık ( Fabrication )
7. Yapılmayan bir araştırmayı yapılmış gibi göstermek ve/veya yapılmayan bir araştırmaya dayandırarak sahte bulgular ortaya koymak,
III. Saptırmacılık veya Çarpıtma ( Falsification )
8. Araştırma ve uygulamaların yöntem veya sonuçlarını kasıtlı olarak saptırmak ve değiştirmek,
9. Yapılan araştırma ve uygulamaların , araştırmanın ve uygulamanın niteliğini bozacak derecede farklı bir biçimde sunmak,
10. Kullanılmayan bir araştırma materyalini ve/veya cihazı kullanılmış gibi göstermek,
11. Araştırma sürecini, sürecin niteliğini değiştirecek biçimde, olduğundan farklı sunmak,
12. Araştırma kayıtlarını kasıtlı olarak değiştirmek,
13. 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve onun değişen 4110 sayılı maddelerine aykırı davranmak
IV. Yayın Tekrarı ( Duplication )
14. Aynı araştırmayı veya makaleyi bilgi vermeksizin yeniden diğer yayın organlarına göndermek ya da yayımlamak,
(Yayın içeriğinin birden fazla uzmanlık alanını ilgilendirdiği, yayının farklı bir dilde yayınlanmasında yarar görüldüğü vb. durumlarda yayın tekrarı, bazı kurallara uyulması koşuluyla, kabul edilebilir. Bu tür durumlarda her iki yayın organından onay alınması ve ikinci yayında ilk yayın yerine ilişkin bibliyografik bilgilere mutlaka yer verilmesi gerekir.)
V. Dilimleme ( Salami Slicing )
15. Bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın bütünlüğünü ve niteliğini bozmadan tek bir makale olarak yayınlamak olanaklı iken parçalara ayırarak iki veya daha çok sayıda yayın yapmak . ,
VI. Destekleyenleri Belirtmeme
16. Destek alınarak yürütülen araştırmaların yayınlarında destek veren kişi, kurum veya kuruluşlar ile onların araştırmadaki katkılarını açık bir biçimde belirtmemek,
(Bu hem etik bir sorumluluk olan, destekleyen kişi ve kuruluşların adlarının da yayınla birlikte duyurulması anlamında, hem de araştırmanın yapılmasında ve ulaşılan sonuçlarda destekleyen kişi ve kuruluşların –istedikleri sonuçların elde edilmesi konusunda- yönlendirici olup olmadıklarının saptanması bakımından önem taşımaktadır. Bu nedenle destekleyenlerin belirtilmemesi araştırmada bilimsel yanıltmaca olarak nitelenmektedir.)
VII. Hayali Yazarlık
17. Araştırmaya ve/veya yayına aktif katkısı olmayan kişi veya kişileri, konumları ya da sıfatları nedeniyle, yazarlar listesine almak,
18. Araştırmaya açık ve araştırmanın gidişi açısından önemli bir aktif katkısı olmayan kişilerin adını yazarlar listesine koymak veya yazarlıkla bağdaşamayacak katkılarına dayanarak yeni yazar (veya yazarlar) eklemek veya yazar sıralamasını değiştirmek,
19. Araştırma ve makalede ortak araştırıcı ve yazarlardan araştırmada ve/veya makalede aktif katkısı bulunanların isimlerini çıkarmak,
20. Yazar sıralamasını gerekçesiz veya uygun olmayan bir biçimde değiştirmek, örneğin
a) araştırmaya katılanları, yazarlar listesinde araştırmaya aktif katkılarına göre sıralamamak,
b) ya da araştırmaya katkısı açık bir biçimde diğerlerinden az olan birini yazarlar listesinde daha üst sıralara koymak . ,
21. Yabancı dilden kitap, makale vb. tercüme ederek, kendi yazmış gibi basmak . ,
22. Yüksek Lisans ve Doktora çalışmalarından çıkan yayınlarda öğrencinin veya danışmanın ismini yazmamak. n yazılmaması,
23. İnsanlar ve hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalarda etik kurallara uymamak
24. Helsinki Bildirgesi ve iyi hekimlik ilkelerine saygılı davranmamak
VIII. Araştırma ve yayın etiği ilkeleri ile bağdaşmayan diğer davranışlarda bulunmak.
KAYNAKÇA
Andersen, D., Attrup,L. Axelsen, N. and Riss, P.( Eds). ( 1992). Scientific Dishonesty and Good Scientific Practice . The Danish Medical Research Council, Copenhagen
Güven, H. ve Gidener, S.( Ed).( 2003) Bilims el Düşünce ve Araştırmada Etik . D.E.U. Yayınları.
National Academy of Sciences. (1992). Responsible Science: Ensuring the Integrity of the Research Process . Volume I. Panel on Scientific Responsibility and Conduct of Research. Committee on Science, Engineering, and Public Policy. National Academy Press, Washington, D. C.
Tepe, H. ( Ed). ( 2000). Etik ve Meslek Etikleri . Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları, Ankara.
TÜBİTAK. ( 1998). Yayın Etiği Sempozyumu Kitabı , Ankara
Türkiye Bilimler Akademisi.( 2002). B ilimsel Araştırmada Etik ve Sorunları , Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları, Ankara
http://www.plagiarism.org/research_site/e_what_is_plagiarism.html